ئوستراليا و كودةتايةكي ذنانةي رِاسترةو...!*

سةبارةت بة ئالَوطؤري سةرؤك وةزيران لة ئوستراليا

موزةفةر عةبدولاَ

mozafar_as@yahoo.com

سةرلةبةياني رِؤذي 25 ئةم مانطة لة دوو كؤنفرانسي رِؤذنامةطةري جياوازدا ، سةرؤك وةزيراني ئوستراليا و ليدةري حزبي كريكاراني ئوستراليا كيفن راد ،بة ضاويكي فرميَسكاوي و قورِطيَكي طرياناويدا دةست لة كار كيشانةوةي خؤي رِاطةياند. هةر دةقةيةك دواي تةواو بووني رادو ضونة دةرةوةي لة ذووري كؤنفرانسةكة، جيَطرةكةي جوليا طيلةرد هاتة بةردةم كاميراكان و ئةو بة ثيضةوانةةوة بة بزةو خةندةو بة كؤمةلَيَ ثةيمان و بةلَيَنةوة دةستبةكاربوني خؤي وةك يةكةم ذني سةرؤك وةزيراني ئوستراليا خؤي رِاطةياندن لة ميَذووي سياسي ئةم ولاَتةدا.

ئةم ثانؤراما دراماتيكيانة هةمووي لة ماوةي 24 سةعات رِويان داو هةرطيز ،نةك بؤ جةماوةري ئوستراليا ضاوةرِوانكراو نةبوو بةلَكو بؤ خودي ضاوديَراني سياسيش ، هةروةك كةش و هةواي ئوستراليا وابوو، كة جاري وا هةية لة ضلةي زستاندا ماوةي ضةند رِؤذ خؤرةتاو سةري كةضةلَي من دةسوتيَنيَت  .ياخود لة ضلةي هاوينداو لةوثةري طةرميدا هةروة تريشقةيةك دةست ثيَدةكات و يةك رِيَذةنة باراني بةخورِ دةباريَت كة زياني زؤري مادي و طيانيشي زؤري ليَدةكةويَتةوةو كارةساتي دلَتةزيني بة دوادا ديَت.

ثيَويستة ئاماذة بةوةش بدةم كة نزيك بة 3 سالَ لةمةوبةر لة وتاريَكي تري سياسيمدا لةسةر قةيراني قولَي رِابةري حزبي كريَكاراني ئوستراليا نوسيم كة ضؤن بة هةمان شيَوةي دراماتيكي و لة ثريَكدا كيم بيزلي كؤنة ليدةري ئةم حزبة قورطي ثر طريان دةست لة كاركيشانةوةي خؤي راطةياندو لابراو كيظن رِاد بة بزةوة هاتةوة ثيَشةوةو تواني حزبةكةي لةو قةيراني ليدةرشيثي ية رزطار بكات و لة هةلَبذاردني سالي 2007 طةورةترين سةركةوتن بة دةست بيَنيَت و طةورةترين شكستيش بة حزبي ليبرالي رِاسترةو بة رابةري جؤن هاوةرد  و كؤتايي بة دةسةلاَتي 13 سالَةي بيَنينييت.هةلَبةت سةركةوتني كيظن رِاد لةو كاتةدا دةطةرايةوة بؤ كؤمةلَيَ برِيار و بةلَيَن كة دةياندا بة جةماوةري داخ لة دلَ لة حزبي ليبرال و جؤن هاوةردي رِاسترِةو.

لةو برِيار و بةلَيَنانة كةمكردنةوةي باجي دةرامةت لةسةر ئةوانةي داهاتيان كةمة و زياد كردني باج لةسةر ئةوانةي داهاتيان زؤرة .هةروةها بةلَيَندان بة جةماوةري نارازي لة دةست سياسةتةكاني ليبرال و هاورد لة دذي ثةرنابةران ،و ثيادة كردني سياسةت و مامةلَةيةكي مرؤظدؤستانة بةرامبةر ثةنابةران .ياخود بةلَيََندان بة ثةيرِةوي كردني سياسةتيَكي دروست سةبارةت بة طؤرِاني كةش و هةوا و هةلَدان بؤ ثةيوةست بوون بة برِيارو ثةيمانة نيودةولَةتي يةكان سةبارةت بة كةمكردنةوةي طةرمي طؤي زةوي و دابةزيني رِيَذةي دووةم ئؤكسيدي كاربؤن  لة رِيَطاي بةكار نةهيَناني ئةو كةرةسة خاوانةي كة هؤكارن بؤ زياد بوني دووةم ئؤكسيدي كاربؤن و طةرمي طؤي زةوي. ئةمة جطة لةوةي بةلَيني دابوو بة ئةنجام داني كؤمةلَيَ رِيفؤرم لة مةيداني  بيمةي تةندروستي و خويَندن و فيَركردن و كةمكردنةوة بيَكاري و زياد كردني بيمةي بيَكاري و ثاشةكشةي هيَزي سةربازي لة ئةفطانستان و عيراق لة كؤتايي ئةمسالَداو داواي ليَبوردن لة نةوة دزراوةكاني دانيشتواني ئةبوريجنالَ ....هتد.

رِاد هةرضةندة هةنديَك لةو بةلَيَنانةي بةجيَطةياندو و هةنديَك رِيفؤرمي بضوكي كرد. بةلاَم طةر رِيفؤرمةكان بةراود بكةيت لةطةلَ بةلَيَنةكان ئةوة دةبينين نيوةشي ئةنجام نةداوة.ئةمةش ئةو رِاستي ية دةردةخات كة جةماوةر هةميشة لةطةلَ ئةو حزبةداية كة ضاوةرِواني ليَي هةية كة خزمةتيان بكات .بة تايبةتي لة باري نةبووني يةك ئةلتةرناتيظي شؤسياليستي كريَكاري بةهيَز كة جةماوةري ئةوةندة رِيَكخراو و رِابةري بكات كة تةرازوي هيَز بة تةواوي بة قازانجي كريَكاران و تويَذة بيَبةشةكاني كؤمةلَطا بشكيَنيَتةوة كة ئيتر نةك ضاوةرِواني ريفؤرم بن لة ضوارضيَوةي ثةرلةمان بةلَكو رِيَرةوي ئالَوطؤرو وةرضةرخاني رِيشةيي بطرنة بةر بة قازانجي دةسةلاَتي سياسي خؤيان.

بةهةرحالَ تا ئةو جيَطةيةي كة دةطةرِيَتةوة بةم ئالَوطؤرة دراماتيكيةي ئةمرِؤوة ئةوةية، كة ئةمة ئاكامي ئةوةية كة هةر حزبيَكي سياسي طةر بيَةويَت بة كردةوة رِيفؤرم بكات بة قازانجي جةماوةري كريَكاران و تويَذةكاني تري وةك مامؤستايان و وردة فةرمانبةران و كريَكاراني خزمةتطوزاري و لاوان و ثةنابةران و كؤضكردوان و ئةمانة، ئةوة ئيتر دةكةويَتة بةر رةحمةتي ضيني بؤرذوازي طةورة سةرمايةدارة مؤلتي مليارديرةكانةوةو بة دةردي كيظن رِاد دةضيَت.

بة برِواي ضاوديَراني سياسي ضةثرِةو و بة ثيَي ليَكدانةوةي ئةوانة رِاد بة رِاستي بووة قوررباني  ئةو هةرِةشةيةي كة ئةندرؤ فؤرستي بةرِيَوةبةري ئةنجومةني كةرتي كانةكان و مؤلَتي مليارديري خاوةن طةورةترين ثيشةسازي كانةكان كة دواي ضةندين طفتوطؤو دانيشتن لةطةلَ رادي سةرؤك وةزيران و نويَنةري ثةيوةندي ية ثيشةسازي يةكان و يةكيَتي ية كريَكاري يةكان بةلاَم ئةو ئامادة نةبوو  ملبدات بة داني رِيَذةي لة %40 باجي دةرامةت كة لة كارنامةي سياستةكاني حكومةتي رِاددا بوو. بؤية فؤريست بة ئاشكرا كةمثةيني رِوخاني حكومةتي رِاديي رِاطةياندن و بة كردةوة بانطةوازي كؤدةتاي لة دذي كرد.لةم كةمثةينةشدا بةشيَكي زؤري خاوةن سةرماية طةورةكاني ئوستراليا ضونة ثشتي ئةو كةمثةينةوة. لةوانة مليارديَري طةورةو ناوداري جهاني رِؤبةرت مةردؤخ، كة خاوةني طةورةترين ميدياي جهاني ية لة ئوستراليا و ئةمريكاو بةريتانيا . ئةمة جطة لةوةي رِاد لة هةمان كاتدا ثاشةكةي خؤي رِاطةياند لة ثةيمان و بريارنامةي كةمكردنةوةي طةرمي طؤي زةوي و هاوكات طؤرِيني سياستةكاني بةرامبةر ثةنابةران كة لة ماوةي يةكسالَي رِابردوا ضةند هةزار ثةنابةر بة نافةرمي و لة رِيَطاي كةشتي يةوة طةيشتونةتة دورِطةكاني دةوروبةري ئوستراليا و داواي ثيَداني مافي ثةنابةريان كردووةو ملؤنةها دؤلاريان سةرف كردوة.هاوكات خالَيَكي تريش كة بووة  لاوازي ثيطةي سياسي راد سةرف كردني سةدان مليؤن دؤلار بوو بؤ دروست كردني دابرِاني طةرمي(عازل حراري )خانوةكان. كة ئةمةش نةك ثرؤذةيةكي سةركةوتو نةبوو بةلَكو بووة مايةي طيان لة دةستداني ضةندين كريَكار لةسةر كار و ثاشان لةغو كردنةوةي ئةو ثرؤذةية و داني تةعويز بةوانةي كة زيانيان ليَكةتوة.

هةروةها ثيَويستة ئاماذة بةوةش بكةين كة حزبي كريَكاراني ئوستراليا_ ئةي ئيل ثي_ كؤنترين حزبي سياسي ية لة ئوسترالياو  بؤ يةكةم جار لة ويلايةتي  سةنشاين(برس بن) لة سالَي 1863 دامةزراوة كة ئةو كات ئةم ويلايةتانة هةر يةكة بؤ خؤيان موستةعمةرةي بةريتاني بوون و نةضوبونة ضوار ضيَوةي دةولَةتيكي فيدرالي يةوة.وة هةر لة زووةوة ،بة تايبةتي لةم نيو سةدةيةي رِابردوو كؤمةلَيَ فراكسيؤني رِاست و ضةث و ناوةرِاست تيايدا سةري هةلَداوة. ئةم حزبة وةك رِةوتيَكي بؤرذوا رِيفؤرم لةناو كريَكاراني ئوستراليا طةشةي كردو توانيان رِؤلَي زؤر نةطيَتظ ببينن لةسةر لاواز كردني بزوتنةوةي كريَكاري ئوستراليا ،كة دةورانيَك ثيَشةنطي بزوتنةوةي كريَكاري جهاني بوون لة بةرزكردنةوةي داخوازي هةشت سةعات كار و رِؤذيَكي ثشوي سالاَنة.بة تايبةتي ئةوة ضةند دةيةية ئةم حزبة توانيويَتي زؤربةي هةر زؤري يةكيَتي ية كريَكاري يةكان بؤ ئامانجي سياسي خؤي كؤنترؤلَ بكات و تا ئيَستاش توانيويانة بة كردووة رِابةري يةكيَتي ية كريَكاري يةكان بة دةستةوة بطرن و دايان مالَن لةهةر هةنطاويَكي خةباتكارانة لة ثيَناوي مافةكاني كريَكاراندا.ئةطةرضي ضةند يةكيَتي يةكي تياداية لة ضوار ضيَوةي كؤنفيدرالَي يةكيَتي كريَكاراني ئوستراليا( ئةي سي تي يو ) لةوانة، يةكيَتي كريكاراني  بةندةرةكان و بيناسازي كانةكان و جةنطةلَةكان و تا رِادةيةك جؤريَك لة هةنطاوي سةربةخؤيان هةية، بةلاَم بة شيَوةيةكي طشتي لة ذيَر ئؤتؤريتةي ئةم حزبةدان .هةر بؤيةش لةم ئالَوطؤرِةشدا ئةوةندي من زانياري هةبيت خودي ئةي سي تي يو رِؤلَي بةرضاوي خراثي هةبوو لةم ئالَوطؤرِة دراماتيكيةي نيَوان رِادو جوليا طيرلةرد. ئةمةش واي كرد تا ناوةندةكاني برِيار بةدةستي رِاسترةو، لةوانة سةرؤكي حزبةكةو ضةند كةسايةتي يةكيان، برِياري ئةوةيان لة شةو و رِؤذيكدا دا ،تا لة ثيَناوي مانةوةي حزب لة دةسةلاَتدا ، ئالَوطؤرِ لة دةموضاوةكاندا بكريَت و لة هةمانكدا ثاشةكشة لةو برِيارنة بكريَت. لةوانة باجي دةرامةت و كيَشةي ثةنابةران و طرتنة بةري سياسةتيَكي توند و زؤر بةلَين و برياري تر كة هةمووي بة قازانجي طةورة سةرمايةدارةكاني ئوسترالياية.

هةلَبةت ئةم واقعيةتانةي كة لةم ضةند رِؤذةدا لة طؤرِةثاني سياسي ئوستراليا رِوياندا ضةند رِاستي يةك بؤ ئيمة دةردةخات كة لة ضوارضيَوةي ياساي ثةنابةري و كؤضبةري هاتووين و بوينة بة بةشيَك لة ضيني كريَكار و زةحمةتكيَشاني ئةم ولاَتة. ئةويش ئةوةية، سةرِةراي ئةوةي كة ئيتر ئةم دةسةلاَتة سياسييةي لةم ولاَتانةي رِؤذئاوا هةية بة كردةوة ثةرلةماني و ديموكراسي و فرة حزبي يةو خةلَك لةكؤمةلَيَك مافي سياسي و مةدةني سةرةتايي بة ياسايي بةهرةمةندن، بةلاَم لةطةلَ هةموو ئةمانةشدا لةم كؤمةلَطايانةدا زؤر ئاشكراتر و رِوونتر و سةخترو تاقةت ثرِوكيَنتر ثةيوةنديية سياسي و كؤمةلاَيةتي و ئابورييةكاني سيستةمي سةرمايةرداري خؤي سةثاندووة. وة دةسةلاَتيش لة لايةن دوو حزبي دوو بالَي بؤرذوازي سةرمايةداري ليبرالي و سؤسيال ديموكراسي وةها لة ضوار ضيَوةي سيستةمي ثةرلةماني و حكومةتي  هةلبَذيردراودا كؤنترؤل كراوة كة بواريَكي زؤر زؤر كةمي تياية بؤ ريفؤرم بة قازانجي جةماوةري كريَكاران و زةحمةتكيَشان. وة دةبيت لة ثيَناوي هةر رِيفؤرميَكدا ضيني كريَكار و ريَكخراوةكانيان و تةواوي رِيَكخراوةكاني ترو جةماوةري دةست تةنط  نارِةزايةتي و خةباتي كاريطةر بكةن لة ثيَناوي بضوكترين هةنطاوي باش لة ذيانيادا.بة تايبةتي ئةم بوارة لةم ضةند سالَة زؤر زؤر كةمبؤتةوةو خودي خةلَكي كةمترين ضاوةرِييَان لة هيض طؤرِانيَكي سةيرةو سةمةرة ني ية لةم ثةرلةمان و حكومةتة لة سايةي ئةم دوو حزبةدا .هةلَبةت ئةم واقعة دواي قةيراني طةورةي ئابوري جهاني  زؤر زؤر ذياني خةلَكي سةختر كردؤتةوة .هةر بؤيةش خةلَكي ئيتر بةهؤي ئةوةي هيض ضاوةرواني يةكي سةيريان لة ثةرلةمان و حكومةت ني ية بؤية بة رِيَذةيةكي زؤر كةم بةشداري هةلَبذاردن و دةنطدان دةكةن.

ئيتر بؤ ئةوةي زؤر ترين خةلَك بةشداري بكات و دةنط بة يةكيَك لةو حزبانة بدات وا ثيَويست دةكات كة ثةيرِةو لة سياسةتي وا بكةن وكةسايةتي وا بيَننة ثيَشةوة تا هةر لايةنيك بؤ خؤي سةركةوتن بةدةست بيَنيَ.

جا هيَنانة ثيَشةوةي يةمكجاري ذنكيش وةك  جوليا طيلةرد و ئةم هةرا سازكردنة لةمرِؤدا بة ويَنةي سةرؤك وةزيران بؤ ئةوةية تا بتوان لة سبةي رِؤذي هةلَبذاردن ئةم ذمارةية لة سةرمايةداران كة لةم حزبةدا بة ناوي حزبي كريكاران كؤبونةتةوة زؤرترين دةنط بة دةست بيَين و دوبارة حكومةت بطرنةوة دةست.دةنا ئةوةي بؤ يةكةمجارة لة ئوستراليا ذنيك دةبيَتة سةرؤك وةزيران هيض شتيَك لة ذياني كريَكاران و ثةنابةران و كؤضكردوان و تةنانةت مافةكاني ذنانيش ناطؤريت لة رِيشةوة.ئةطةر مةسةلةي ذن بوون ئةوةندة كاريطةري  هةبواية لة ناوةندةكاني برِياري دةسةلاَتي سياسي لةم سيستةمةي كة طةيشتؤتة ئةوثةرِي دارِزيوي خؤي بة قازانجي خودي ذنان وجةماوةري بيَ بةشةوة،ئةوة دةبوو دةميَك بواية ذياني خةلَكي  بةريتانيا لة سايةي مارطريت تاتشةر و هةموو ئةو ولاَتانةي سةرؤكةكانيان ذنن لة رؤذئاوا ئةو ئالَوطؤرِة رِيشةيي يةمان بةدي بكرداية.ديارة دةورانيَك ثيَطةي ذنان بة ثالَثشتي بزوتنةوةي يةكسانيخوازي ذنان و طشت بزوتنةوة راديكالةكاني ترةوة رِؤلَ و طرينطي ميَذوويي خؤي هةبووة .بةلاَم لة هةلومةرجي وةك ئةمرِؤي ئوستراليا هيض ئالَوطؤرِو وةرضةخاني سةرِسورهيَنةر بةي دوادا نايةت .بؤية نابيَت جةماوةري كريَكاران و زةحمةتكيَشان توشي خؤش خةيالَي ببن بة ثرِوثاطةندةكانيان.ضونكة بؤرذوازي و سيستةمة سةرمايةداري يةكةي بة ووتةي لينين لةوتةي دةسةلاَتي طرتؤتة دةست و طةيشتؤتة قؤناغي طةندةلَي خؤي بة دوو شيَوة فةرمانرِةوايي دةكات. يان دكتاتؤري رِةهاو بيَ ثةردة وةك دةسةلاَتداراني رِؤذهةلاَت ،ياني بة شيَوةي تةفرةدان و ثةيمان و بةلَيَن دان .

27-6-2010

* تيبيني :مةبةست لةم نوسينة بؤ زانياري زياتر و ئاشنا بووني  خوينةراني كورد زمانة بة طشتي و ثةنابةران و كؤضثيَكردواني كوردستانة لة ئوستراليا بة تايبةتي.ديارة وةك بةرضاو دةكةويَت بةشيَكي زؤري ئةوانة بة ثيَي ثيَطةي ئابوري و كؤمةلاَيةتييان دةبنة بةشيَك لة ضيني كريَكاري ئوستراليا بؤيةش ثيويستة تيَكةلَ بن بة خةبات و نارِةزايةتي يةكانيان لة ثيَناوي ذيانيَكي باشتردا.